Hoe werkt de sociale zekerheid bij ondernemers?

Als zelfstandig ondernemer moet je je sociale zekerheid zelf in orde brengen (in tegenstelling tot een werknemer). Elke zelfstandige, bestuurder, zaakvoerder (behalve bij een onbezoldigd mandaat), werkende vennoot, … moet zich aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds vóór het begin van de zelfstandige activiteit.

De aansluiting houdt in dat je onder het sociaal statuut van een zelfstandige valt.  

Wat is een sociaal statuut en welke statuten bestaan er?
Welke plichten hangen vast aan een sociaal statuut als zelfstandige?
Welke rechten heeft een zelfstandige in hoofdberoep?
​Welke rechten heeft een zelfstandige in bijberoep?
​Welke rechten heeft een student-zelfstandige?

Wat is een sociaal statuut en welke statuten bestaan er?

Een sociaal statuut houdt bepaalde sociale zekerheidsrechten en plichten in. Deze rechten en plichten verschillen naargelang het statuut. Er zijn verschillende statuten:

  • student-zelfstandige
  • hoofdberoep
  • bijberoep
  • weduwen(aars) en gehuwden
  • meewerkende echtgenoten
  • gepensioneerden

Je kan niet zomaar kiezen welk statuut van toepassing zal zijn op jou. 

Ben je student en wil je ondernemen? Dan kan je onder het statuut van de student-zelfstandige vallen. Dit is een voordelig en interessant statuut. Bekijk of je aan de voorwaarden voldoet.  

Heb je buiten je zelfstandige activiteit geen ander loon of uitkering? Dan zal je onder het statuut van zelfstandige in hoofdberoep vallen.

Ben je naast ondernemer ook nog werknemer of uitkeringsgerechtigd werkloze? Dan kan je als zelfstandige in bijberoep opstarten, als je aan bepaalde voorwaarden voldoet.

De andere statuten zijn zeer specifiek. Wie onder deze statuten valt, betaalt geen of verminderde sociale bijdragen. Wil je er meer over weten? De sociale verzekeringsfondsen informeren jou graag.

Welke plichten ontstaan als gevolg van het sociaal statuut van de zelfstandige?

De zelfstandige moet elk kwartaal sociale bijdragen betalen en dit vanaf de eerste dag van het kwartaal waarin hij opstart.

Sommige categorieën zelfstandigen kunnen -onder bepaalde voorwaarden- een vermindering of vrijstelling van de sociale bijdragen krijgen: 

  • student-zelfstandigen
  • zelfstandigen in bijberoep
  • helpers
  • gehuwde personen (die via de beroepsactiviteit van hun partner volwaardig beschermd zijn in de sociale zekerheid) 
  • weduwen(aars) met recht op overlevingspensioen

Ook zelfstandigen in hoofdberoep die hun sociale bijdragen niet kunnen betalen, kunnen een aanvraag tot vrijstelling doen.

Tip: op de websites van de sociale verzekeringsfondsen kan je berekenen hoeveel sociale bijdragen jij zal moeten betalen.

Welke sociale rechten geniet de zelfstandige in hoofdberoep?

Door het betalen van sociale bijdragen als zelfstandige in hoofdberoep ontstaan volgende sociale rechten:

  • gezinsbijslag voor de kinderen die deel uitmaken van je gezin. Het gaat om:
    • kraamgeld
    • adoptiepremie
    • gewone kinderbijslag, eventueel verhoogd met bijkomende bijslagen (mindervalide kinderen, …)

Opgelet: verwar niet met de kinderbijslag die ouders van student-zelfstandigen krijgen!

  • tussenkomst bij ziekte en invaliditeit:
    • geneeskundige verzorging: alle zelfstandigen zijn verzekerd tegen grote én kleine risico’s
    • arbeidsongeschiktheid
    • moederschapsverzekering
  • pensioen
  • palliatief verlof met maandelijkse uitkeringen, om een zwaar zieke echtgenoot, inwonende partner of inwonend ernstig ziek kind te verzorgen (onder bepaalde voorwaarden)
  • voortgezette verzekering bij vrijwillige stopzetting van de zelfstandige activiteit tot je een andere beroepsactiviteit hebt. De maximumtermijn is 2 jaar (verlenging tot 7 jaar mogelijk als je daardoor de pensioenleeftijd bereikt). Voorwaarden: 
    • minstens een jaar gewerkt als zelfstandige
    • activiteit is volledig stopgezet
    • sociale bijdragen zijn betaald
  • faillissementsverzekering: onder bepaalde voorwaarden kan je
    • de gezinsbijslag en de tussenkomst bij ziekte en invaliditeit gedurende 4 kwartalen behouden
    • een maandelijkse uitkering krijgen gedurende maximum 12 maanden

Opgelet: je hebt geen recht op uitkeringen (pensioen, kinderbijslag, ...) voor het kwartaal waarvoor je geen of verminderde sociale bijdragen betaalt.
Afgeleide rechten zijn wel mogelijk. 

Het sociaal statuut van de zelfstandige biedt minder bescherming op het vlak van ziekte en pensioen dan het werknemersstatuut. Je kan je altijd bijkomend verzekeren.

Welke sociale rechten geniet de zelfstandige in bijberoep?

Een zelfstandige in bijberoep bouwt geen extra socialezekerheidsrechten op in het sociaal statuut van de zelfstandigen. Je behoudt de sociale rechten die je hebt door je hoofdactiviteit (als werknemer of ambtenaar).

Betaal je de bijdragen van een hoofdberoep? Dan kan je ook dezelfde sociale rechten genieten als een zelfstandige in hoofdberoep.

Wie kan zelfstandige in bijberoep worden?

Welke sociale rechten geniet de student-zelfstandige?

Betaal je als student-zelfstandige verminderde of geen sociale bijdragen? Dan sta je voor je sociale zekerheid ten laste van je ouders. Je hebt enkel beperkte sociale rechten op het vlak van gezondheidszorg en arbeidsongeschiktheid. Je bouwt voor die jaren geen eigen pensioenrechten op.

Betaal je toch de bijdragen van een hoofdberoep? Dat is wanneer het netto belastbaar jaarinkomen meer bedraagt dan € 13.296,25. Dan geniet ook jij dezelfde rechten als een zelfstandige in hoofdberoep.

Meer weten over het sociaal statuut student-zelfstandige?

Meer info: 
Het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ): www.rsvz.be

Je kan voor je aansluiting en met al je vragen over het statuut terecht bij:

Soorten sociale statuten

Hier vind je meer uitleg over het sociaal statuut van:

Wil je meer weten over zelfstandige helpers, meewerkende echtgenoten, ...? Neem contact met een sociaal verzekeringsfonds.